Học tiếng Nhật là một hành trình dài, đôi khi khiến người học cảm thấy nản vì quá nhiều chữ, nhiều quy tắc và khác biệt văn hoá. Tuy nhiên, nếu thay đổi cách tiếp cận, tiếng Nhật không còn là một “ngọn núi cao” khó leo, mà trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống hàng ngày. Dưới đây là mười mẹo học tiếng Nhật đã được rất nhiều người áp dụng thành công, đặc biệt phù hợp với người Việt đang sống, học tập hoặc làm việc tại Nhật, cũng như những ai muốn sử dụng tiếng Nhật một cách thực tế, không học để “thi cho xong”.
Mẹo đầu tiên là hãy học tiếng Nhật như học cách sống, chứ không phải học một môn học. Rất nhiều người bắt đầu bằng giáo trình, bảng ngữ pháp, danh sách từ vựng dày đặc và nhanh chóng mệt mỏi. Trong khi đó, tiếng Nhật vốn sinh ra từ đời sống. Thay vì hỏi “câu này thuộc mẫu ngữ pháp nào”, hãy hỏi “người Nhật dùng câu này khi nào”. Khi bạn nghe một câu như 「お疲れ様です」, đừng chỉ ghi nhớ nghĩa là “bạn đã vất vả rồi”, mà hãy gắn nó với bối cảnh: tan ca, kết thúc cuộc họp, gặp đồng nghiệp trong thang máy. Càng gắn tiếng Nhật với tình huống cụ thể, não bộ càng ghi nhớ nhanh và lâu.
Mẹo thứ hai là ưu tiên nghe và nói trước, đọc và viết sau. Người Việt thường có thói quen học chữ rất kỹ ngay từ đầu, đặc biệt là Kanji. Điều này không sai, nhưng nếu làm quá sớm sẽ gây “ngộp”. Trẻ em Nhật học nói trước khi học viết rất lâu, và người lớn học ngoại ngữ cũng nên như vậy. Khi mới bắt đầu hoặc ở trình độ sơ trung cấp, hãy dành nhiều thời gian nghe hội thoại, nghe người Nhật nói chuyện tự nhiên, bắt chước ngữ điệu và cách ngắt câu. Khi tai đã quen, miệng nói sẽ tự nhiên hơn, và lúc đó học chữ sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Mẹo thứ ba là học ít nhưng dùng nhiều. Thay vì đặt mục tiêu mỗi ngày học 30–50 từ vựng, hãy thử học 5–7 từ nhưng sử dụng chúng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau. Một từ như 「大丈夫」 có thể dùng để trả lời “ổn không”, “có sao không”, “không cần đâu”. Nếu bạn chỉ học nghĩa trong từ điển, từ đó rất “chết”. Nhưng nếu bạn thử nói 「大丈夫です」 khi được giúp, nghe người khác nói 「本当に大丈夫？」, hoặc đọc thấy 「雨でも大丈夫」, bạn sẽ hiểu được linh hồn của từ và gần như không quên được nữa.
Mẹo thứ tư là biến cuộc sống hàng ngày thành lớp học tiếng Nhật. Bạn không cần thêm thời gian, chỉ cần đổi góc nhìn. Khi đi siêu thị, hãy đọc tên sản phẩm, nhãn giảm giá, thông báo trong cửa hàng. Khi đi tàu, hãy để ý các câu thông báo quen thuộc. Khi xem TV hoặc YouTube Nhật, đừng cố hiểu hết, chỉ cần bắt được vài từ quen. Thói quen “tiếp xúc thụ động” này giúp não bộ làm quen với tiếng Nhật một cách tự nhiên, giống như sống trong môi trường ngôn ngữ thật sự.
Mẹo thứ năm là ghi chép bằng tay, nhưng ghi theo cách của riêng mình. Viết tay giúp ghi nhớ rất tốt, nhưng không nhất thiết phải viết đẹp hay đúng chuẩn như học sinh Nhật. Hãy viết những câu bạn thật sự muốn nói, những câu bạn đã dùng hoặc sẽ dùng. Một cuốn sổ nhỏ ghi những câu như “cách xin nghỉ”, “cách hỏi giờ làm”, “cách nói khi không hiểu” sẽ hữu ích hơn rất nhiều so với sổ đầy mẫu câu trong giáo trình mà bạn không bao giờ dùng.
Mẹo thứ sáu là đừng sợ nói sai, hãy sợ không nói. Rất nhiều người hiểu tiếng Nhật khá tốt nhưng không dám mở miệng vì sợ sai ngữ pháp, sợ phát âm không chuẩn. Thực tế, người Nhật rất quen với việc nói chuyện với người nước ngoài và thường đánh giá cao sự cố gắng hơn là độ chính xác tuyệt đối. Khi bạn nói sai, nhưng nói với thái độ lịch sự và rõ ràng, người nghe vẫn hiểu và thường sửa lại cho bạn một cách nhẹ nhàng. Chính những lần được sửa đó mới là bài học nhớ lâu nhất.
Mẹo thứ bảy là học tiếng Nhật theo “vai diễn”. Thay vì học chung chung, hãy xác định vai của mình: nhân viên phục vụ, kỹ sư, nhân viên văn phòng, mẹ bỉm, du học sinh. Mỗi vai có một nhóm từ vựng và cách nói khác nhau. Khi bạn học đúng thứ mình cần dùng, tốc độ tiến bộ sẽ nhanh gấp nhiều lần. Ví dụ, một người làm khách sạn không cần biết quá nhiều từ học thuật, nhưng cần nói trôi chảy những câu liên quan đến chào hỏi, xin lỗi, hướng dẫn khách.
Mẹo thứ tám là tận dụng công nghệ, nhưng đừng phụ thuộc hoàn toàn. Ứng dụng học từ vựng, flashcard, AI, video ngắn đều rất tiện, đặc biệt cho người bận rộn. Tuy nhiên, hãy dùng chúng như công cụ hỗ trợ, không phải cứu cánh. Nếu chỉ học trên điện thoại mà không bao giờ nói, không bao giờ viết, thì kiến thức sẽ trôi rất nhanh. Tốt nhất là kết hợp: học trên app để nhớ nhanh, sau đó áp dụng ngay trong cuộc sống hoặc ghi lại bằng tay.
Mẹo thứ chín là đặt mục tiêu nhỏ và thực tế. Học tiếng Nhật không phải là cuộc đua nước rút, mà là chạy đường dài. Thay vì đặt mục tiêu “6 tháng đạt N2”, hãy đặt mục tiêu “tuần này nói trôi chảy khi gọi điện”, “tháng này đọc hiểu bảng thông báo ở công ty”. Mỗi mục tiêu nhỏ đạt được sẽ tạo cảm giác thành công, giúp bạn có động lực đi tiếp.
Mẹo cuối cùng là duy trì nhịp độ đều đặn, không cần quá nhiều mỗi ngày. Mười lăm đến ba mươi phút mỗi ngày, nhưng ngày nào cũng học, hiệu quả hơn rất nhiều so với một tuần học dồn vài tiếng rồi bỏ. Tiếng Nhật cần sự “thấm”, và sự thấm này chỉ đến khi bạn tiếp xúc đều đặn. Có ngày mệt, chỉ cần nghe vài phút tiếng Nhật cũng được, quan trọng là không cắt đứt hoàn toàn.
Học tiếng Nhật suy cho cùng không phải để vượt qua một kỳ thi, mà để sống dễ dàng hơn, tự tin hơn trong công việc và cuộc sống. Khi bạn coi tiếng Nhật là một người bạn đồng hành hàng ngày, chứ không phải gánh nặng, việc học sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Hy vọng mười mẹo trên sẽ giúp bạn tìm ra cách học phù hợp với chính mình và tiến bộ bền vững trên con đường chinh phục tiếng Nhật. Nếu kiên trì áp dụng, bạn sẽ nhận ra một ngày nào đó mình đã hiểu, đã nói, đã phản xạ mà không còn phải “dịch trong đầu” nữa.